Almanya'da, 1915 olayları tasarıda ilk kez resmen "soykırım" olarak nitelendiriliyor.

Tasarı, 1915 olaylarının soykırım olarak tanınmasını, bunun orta öğretim ve üniversite eğitiminde ders olarak okutulmasını, sivil toplum çalışmalarına ve yayın alanına yansıtılmasını içeriyor.

Olayların yüzüncü yıldönümünde Cumhurbaşkanı Joachim Gauck, Berliner Dom kilisesinde yapılan anma ayininde 'soykırım' ifadesini kullanıp, Birinci Dünya Savaşından beri iki ülke arasında devam eden dostluk ve müttefiklikten dolayı doğan bir sorumluluk, hatta suç ortaklığından bahsetmişti.

Ancak Alman Meclisi, Türkiye ile ilişkilerin hassasiyeti nedeniyle konudan uzak durmuş, 1915 olaylarının aydınlatılmasının parlamentolardan ziyade bağımsız tarihçiler tarafından değerlendirilmesi gerektiğini ifade etmişti.

Soykırım tasarısı için neden çekimser oy kullandı?

Federal Alman Meclisi’nde, 1915 Ermeni tehcirini soykırım olarak tanımlayan karar tasarısı oylanırken çekimser kalan Hristiyan Demokratik Birlik (CDU)  Oliver Wittke, DW Türkçe’nin sorularını yanıtladı.

Meclis kararının geleceğe değil geçmişe odaklandığını, günümüz sorunlarının aşılmasına katkı sağlamayacağını söyleyen Wittke, kendisi gibi düşünen birçok milletvekili arkadaşının oylamaya katılmadığını söyledi. Wittke, “Bu denli önemli bir konuda 630 milletvekilinden sadece benim tahminime göre 400 milletvekilinin katılması yani üçte birinin katılmaması dikkat çekici” diye konuştu.

Türkiye kökenli çok sayıda kişinin yaşadığı Gelsenkirchen kentinden seçilen CDU’lu Oliver Wittke’ye yöneltilen sorular ve yanıtları şöyle:

DW Türkçe: Oylamada karar lehine oyunuzu kullanmadınız, çekimser kalmayı tercih ettiniz. Nedenini açıklar mısınız?

Wittke: Soru her daim şu: Siyasi hedefiniz ne? Benim için önemli olan Türkiye’de dini özgürlüklerin olması, yeni kiliselerin inşasının mümkün olması ve dini azınlıkların korunmasıdır. Bu karar bu konularda ilerleme sağlamamıza katkı sağlamayacaktır. Karar geçmişe doğrultulmuş, geleceğe bakmayan bir nitelik taşıyor. Ben geleceğe odaklanan siyasetten yanayım ve bu nedenle meclisteki karar için evet oyu kullanamadım.

DW Türkçe: Federal Hükümet kısa bir süre öncesine kadar konunun tarihçilerin alanına girdiğini söylüyordu. Ancak konu tekrar gündeme geldi ve karar kabul edildi. Bu sürece hangi gelişmelerin kaynaklık ettiğini düşünüyorsunuz?

Wittke: Gerçek şu ki konuyu gündeme, Hristiyan Birlik partileri (CDU/CSU) ve Sosyal Demokratlar değil, muhalefetteki Yeşiller taşıdı. Ancak koalisyon hükümetinde de oldukça etkili bazı kişiler, ‘Artık bu konuyu halledelim, rahatlayalım’ dedi. Ben bunun yanlış olduğu kanaatindeyim. Çünkü sadece geriye bakamayız, geleceğe bakmalıyız. Türkiye’nin geleceğini Türkiye’yi karşımıza alarak değil ancak Türkiye ile şekillendirebiliriz. Havaya kaldırılmış bir işaret parmağı yanlış bir nasihat biçimi.

DW Türkçe: Başbakan Angela Merkel, Başbakan Yardımcısı Sigmar Gabriel ve Dışişleri Bakanı Frank-Walter Steinmeier oylamada yoktu. Bu ne anlama geliyor? Merkel karardan ötürü rahatsız mı sizce?

Wittke: Hayır rahatsızlık duyduğunu düşünmüyorum. Çünkü Merkel, Hristiyan Birlik partileri grup toplantısına katıldı ve oylamada tasarı lehine elini kaldırarak net bir şekilde pozisyonunu ortaya koydu. Ancak gayet tabii ki ne başbakan, ne başbakan yardımcısı ne de dışişleri bakanının oylamaya katılması dikkat çekici.

DW Türkçe: Çekimser kalmanızdan ötürü tepki aldınız mı? Eleştiren oldu mu?

Wittke: Gayet tabii ki aynı yolu gitmemek açıklama gerektiren bir tutum. Ancak birçok arkadaşım bunu anlayışla karşıladı ve benim gibi düşünüp oylamaya hiç katılmayanları da biliyorum. Oylamada lehte oy vermemek mi, yoksa hiç katılmamak mı, bu herkesin kendi kararıdır. Ancak Federal Meclis’te bu denli önemli bir konuda 630 milletvekilinden sadece benim tahminime göre 400 milletvekilinin katılması yani üçte birinin katılmaması dikkat çekici.

DW Türkçe: Meclis kararı Türkiye ile ilişkileri zedeleyecek mi sizce?

Wittke: Zedelemeyeceğini ümit ediyorum. Türkiye gayet tabii ki tepki gösterecektir. Ve sadece resmi Türkiye, Türk Hükümeti değil. Aynı zamanda Almanya’daki Türkiye toplumunun büyük bir bölümünde karar reddediliyor. Ama çok büyük bir hızla normalleşmeye dönmemizi ümit ediyorum. Çünkü şu açık: Bizim Türkiye ile şu anda sahip olduğumuzdan çok daha yoğun ve yakın ilişkilere ihtiyacımız var. Türkiye ve Almanya, Türkiye ve AB sadece ekonomik açıdan değil siyaseten de çok çok önemli ortaklar. Bu nedenle kararın bizim, birbirimizden uzaklaşmamıza yol açmamasını umut ediyorum. Gelecekteki zorlukların üstesinden birlikte gelmeliyiz.

"Karar yok hükmündedir"

Türkiye tarafından karara ilk tepki Başbakan Yardımcısı ve hükümet sözcüsü Numan Kurtulmuş'tan geldi.

Kurtulmuş Twitter hesabından paylaştığı mesajlarda, "Türkiye gereken cevabı verecek. Karar yok hükmündedir" dedi.

Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu da karara tepkisini Twitter hesabından dile getirdi ve "Kendi tarihindeki karanlık sayfaları kapatmanın yolu sorumsuz ve mesnetsiz Meclis kararlarıyla başka ülkelerin tarihini karalamak değildir" dedi.

Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) ise Meclis'te grubu bulunan partilere ortak deklarasyon yayınlama çağrısında bulundu.

Almanya Büyükelçisi geri çağırıldı

Başbakan Binali Yıldırım da, kararı kınarken, ''Bu karar hatalı bir karardır. Türk milletinin geçmişi bellidir. Bu millet, geçmişiyle övünen bir millettir. Bizim geçmişimizde yüz kızartacak, başımızı öne eğdirecek hiç bir olay yoktur" dedi.

Yıldırım, Türkiye'nin Almanya Büyükelçisi Hüseyin Avni Karslıoğlu'nu istişarede bulunmak üzere geri çağırdığını açıkladı.

Dışişleri Bakanlığı da Almanya parlamentosunu eleştirerek, kararın "tarihi siyasileştirdiğini, geçmişin özgürce konuşulmasını engellediğini ve bir tabu haline getirilen Ermeni anlatısını tartışılmaz bir gerçek gibi dayatmaya çalıştığını" bildirdi.

Bakanlık tarafından yayınlanan bildiride, 1915 olaylarına ilişkin anlaşmazlıktan uzlaşıya varılabilmesinin ancak diyalog, duygudaşlık ve adil bir bakış açısıyla mümkün olacağı vurgulandı.

Merkel: İlişkilerimiz güçlü

Almanya Başbakanı Angela Merkel ise her ne kadar iki ülkenin bazı konular konusunda farklı görüşleri olsa da Türkiye ve Almanya'nın güçlü ilişkilere sahip olduğunu vurguladı.

NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg ile birlikte düzenlediği ortak basın toplantısında konuşan Merkel, "Almanya'yı Türkiye'ye bağlayan çok şey var. Bazı görüş ayrılıklarına karşın bu bağın derinliği ve dostluğumuz çok büyük" diye konuştu.

Türkiye, Alman Federal Meclisi'nin alt kanadı Bundestag'da oylanan tasarıyı Türkiye ile Almanya arasında dostluk sınavı olarak gördüğünü açıklamıştı.

Ermeniler, 1915'te Türkiye'nin tehcir olarak nitelediği olaylar sırasında 1,5 milyon kişinin öldürüldüğünü söylüyor.

Almanya Parlamentosu'ndaki oylamayı takip eden Ermeni topluluğunun temsilcileri, tasarının kabulünün ardından 'Danke' (Teşekkürler) yazan pankartlar kaldırdı. Temsilcilerin bazılarının duygulanarak ağladığı görüldü.

Türkiye ise, sistematik bir yok etme kampanyası olduğu iddialarına karşı çıkarak öne sürülen rakamların çok daha düşük olduğunu, olaylar sırasında Türklerden de çok sayıda kişinin öldüğünü belirtiyor ve soykırım suçlamasını reddediyor.

Tasarının parlamentoda görüşülmesi zamanlaması da kritik.

Türkiye ve Almanya liderliğindeki Avrupa'nın mülteci krizinin çözümü için kritik bir işbirliği sürecine girdiği dikkate alındığında tasarının zamanlaması sıkıntılı görünüyor.

Aralarında Fransa ve Rusya'nın da bulunduğu 20'den fazla ülke, olayları soykırım olarak kabul etmiş, Papa Francis de 'soykırım' ifadesini kullanmıştı.

Almanya Başbakanı Angela Merkel oylama sırasında parlamentoda yoktu.

Ancak, hem kendi partisi Hristiyan Demokratlar (CDU) hem de koalisyon ortağı Sosyal Demokratlar (SPD) ile muhalefetteki Yeşiller'in desteklediği tasarının ezici bir çoğunlukla kabul edildiği bildiriliyor. (BBC Türkçe / DW)