Atlas Dergisi’nin her yıl okuyucularına hediye ettiği 2011 yılı Türkiye Karayolları Haritası ekinde Anadolu’nun hemen her yerinde camilerle kiliseleri yan yana gösteren haritanın Trabzon’da farklı bir hal alması gözden kaçmadı. Aynı derginin 2008 ve 2012 yıllarına ait karayolları haritası incelendiğinde hatanın üst üste tekrarlanmış olduğunu görünüyor. Peki, Trabzon’da gezilip görülmeye değer nitelikte cami yok muydu gerçekten de?
Karadeniz’in tarihi ve turistik merkezlerinden biri olan Trabzon’da gezilip görülecek, huzur içinde ibadet edilip avlusunda soluklanacak çok sayıda cami var. Gülbahar Hatun, Trabzon’daki ilk akla gelen, şehrin en ünlü camilerinden biridir mesela. Yavuz Sultan Selim’in annesi için yaptırdığı bu cami, 1514’te inşa edilmiş, günümüze kadar da ayakta kalmıştır. Çevresindeki medrese, imaret, mektep, darü’l-kurra maalesef yıkılmış, sadece doğusundaki türbe ayakta kalmış. Cami, beş küçük kubbe ile örtülü beş bölümden oluşur. Caminin son cemaat yerindeki mermer sütunların başlıkları baklava motifiyle süslenmiştir. Mihrap ve minberi de mermerlerden oluşur. Şehrin en eski yerleşim yerlerinden biri olan Ortahisar’da bulunan ve aynı isimli cami, Trabzonluların uğrak yerlerinden biridir. Fatih Sultan Mehmed’in 1461’de Trabzon’u fethi ile kiliseden camiye dönüştürülmüş. Fatih Camii olarak da bilinir. 650 yıllık bir yapı olmasına rağmen oldukça iyi durumda korunmuş ve günümüze ulaşmıştır. Fetih sonrası eklenen minaresi ince bir taş işçiliğine sahiptir. Ahşap mihrabı da görülmeye değerdir. İskender Paşa Camii ise merkezi bir yerde, belediye binasının hemen bitişiğinde yer alır. Cami avlusundaki medrese zaman içinde yıkılmış, batı tarafındaki mezarlık kaldırılmıştır. Burada sadece İskender Paşa’nın mezarı bulunmaktadır. Camiye değişik zamanlarda ilaveler yapılmış, bu ilaveler maalesef caminin ilk ruhunu zedelemiştir. Çok iyi bir taş işçiliğine sahip olan camide minare, tuğla ve renkli taşlarla almaşık tarzda yapılmıştır. Yapının esas planı İznik’teki Yeşil Cami’ye benzemektedir. Camide, son cemaat mahallinden ara bölüme girilir. Burası, yan duvarlarla ve güneyden iki sütuna oturan ortada bir kubbe, doğu ve batısındaki tonoz parçaları ile örtülmüştür.
Tematik haritalar hazırlanırken daha dikkatli olmak gerekir
Harita Mühendisi Fatih Kurt, özellikle tematik haritalar hazırlanırken daha dikkatli olunması gerektiğini söylüyor. Haritayı hazırlayan kurumun milli ve manevi değerlere karşı hassas olması gerektiğini ifade eden Kurt, “Eğer bir ilde kiliseler gösteriliyorsa camilere de yer verilmeli. En azından belli başlı tarihi camiler muhakkak işaretlenmeli. Bu, gözden kaçırılmış olabilir ama aynı hata tekrarlanmışsa insanın aklına soru işaretleri takılabilir. Bu tür haritalar tarihi ve turistik bilgileri içeren işaretlerin üzerine yol bilgisi giydirilerek hazırlanıyor. Maalesef Trabzon’a gezi düzenleyen turlarda da aynı sıkıntı var. Rehberler tarihi camilerin içine girmeden sadece birkaç cümleyle bilgi verirken kiliseleri en ince ayrıntısına kadar anlatıyorlar.” diyor. (Zaman)
